Home > Collectie > Portretten

Portretten

De ruim 1000 portretten in de Atlas tonen belangrijke Noord Hollanders; de beroemde topografische tekenaar Cornelis Pronk, de dichter Vondel, de befaamde wetenschapper Bernard Nieuwentyt, zeehelden, burgemeesters, kunstenaars, Statenleden en dominees maar ook curieuze landgenoten zoals Jan Janse, de man die in drie eeuwen leefde of de Zandvoortse dwerg die slechts 33 cm lang was.
Meestal zijn het gravures, vaak met onder het portret een lofdicht op de geportretteerde.
De portretten worden in hoge oplages gedrukt, een enkele maal zijn het tekeningen op papier of perkament. In de loop van de negentiende eeuw doet de portretfotografie haar intrede. 

Up

Bernardus Paludanus (Berent ten Broecke)(Steenwijk 1550-Enkhuizen 1633)

Gravure door H.Pot , met vers van S. Ampsing
Paludanus studeerde en reisde als jonge man door heel Europa. In 1580 promoveerde hij in Padua tot doctor in de filosofie en medicijnen. In 1586 werd hij benoemd tot stadsgeneesheer in Enkhuizen. Zijn grootste faam dankte hij aan zijn rariteitenkabinet waar bezoekers uit heel Europa naar kwamen kijken. Hij onderhield betrekkingen met vele geleerden uit binnen en buitenland.
Veel van zijn rariteiten betrok hij van zeelieden die deze voor hem meebrachten van hun verre reizen.
In Enkhuizen was sinds begin 17de eeuw een van de zeven kamers van de VOC gevestigd.

Up

Simon Jane Paap (1789-1828)

Reeke,
Steendruk negentiende eeuw
dwerg uit Zandvoort van 33 cm

Up

Dirk Langendijk, 1748-Rotterdam 1806

Gravure en ets door Johannes Adriaansz. Bemme 1775-1841
Beroemde tekenaar van militaire taferelen.
Dirk Langendijk heeft samen met zijn zoon Anthonie de bloedige strijd van 1799 vastgelegd. Pas na afloop van de gevechten op 8 oktober hebben zij een pas voor het oorlogsterrein gekregen. Op grond van gedegen topografische- en militaire kennis tekenden zij een zo natuurgetrouw verslag van deze strijd dat tijdgenoten meenden dat zij ooggetuigen van de gevechten waren geweest. Veel van deze tekeningen engravures zijn in de Provinciale Atlas te vinden.
De enige gebeurtenis die zij life hebben meegemaakt was het vertrek van de Engelsen uit Den Helder.
De graveur van dit portret, Bemme heeft ook een groot aantal van Langendijks krijgstaferelen in prent gebracht.

Up

Generaal G.M.A.Brune, 1763-1815

door Levachez naar Duplessi-Bertaux
aquatint: na 1815
G.M.A. Brune was generaal in het Franse leger. Hij leidde de gezamenlijke Franse en Bataafse troepen tijdens de Engels-Russische inval in 1799. Hij ontleent zijn bekendheid in Nederland vooral aan de door hem geleide slag bij Castricum in 1799. Onder het portret een afbeelding van de landing van de Engelse troepen bij Callantsoog in 1799.

Up

Bernard Niewentijdt, Westgraftdijk 10 augustus 1654-Purmerend 28 mei 1718

door Pieter Stevensz van Gunst (1659-na 1731) naar Dirck Valckenburg (1675-1721)
gravure
Benard Nieuwentijt was doctor in de medicijnen, en aanhanger van de ideeën van de Britse geleerde Isaac Newton. Hij publiceerde in 1715 Het regt gebruik der Werelt-beschouwingen tot overtuiging van ongodisten en ongelovigen aangetoont waarmee hij de theorieën van Newton in wijde kring verbreidde. Vooral de Newtoniaanse theorieën over het licht kunnen zeer wel van invloed zijn geweest op de ontwikkeling van de topografische tekenkunst.

Up

Abraham de Haen, Amsterdam 6 april 1707- Amsterdam 8 september 1748

Christian Friedrich Fritsch (ca. 1719 -na 1772) naar Jan Maurits Quinkhard (1688-1772).
Met een gedichtje over de Haen door Bernardus de Bosch.
Gravure: uitgegeven door T. Crajenschot
Abraham de Haen was de leerling van Cornelis Pronk. Sinds 1728 vergezelde hij hem op diens tekentochten door Noord-Holland. Hij was niet alleen een zeer begaafd topografisch tekenaar maar ook nog dichter. Hij schreef vele gelegenheidsverzen, onder andere voor zijn vereerde vriend Pronk.
De Haen was een ware oudheidkundige. Zo speurde hij in buitenplaatsen en kastelen naar archiefstukken en andere wetenswaardigheden.
Quinkhard was evenals Cornelis Pronk leerling van de beroemde schilder A. Boonen. Zelf gaf hij les aan een andere bekende leerling van Pronk, Jan de Beijer.

Up

Jacob Janse, Amsterdam 1698 - Wormer 1808

Jan Willem Caspari(1779-1822) naar tekening door B.C. van Ranswijk
Met gedichtje stippelgravure, gekleurd.
uitgeven door H. van Aken, Zaandam (na 1808), proefdruk.
In het bij de gravure uitgegeven gedicht worden het lange leven en de huwelijken van Jacob Janse beschreven. Jacob was zeeman en visser, nachtwaker en handelaar in vogeltjes. Op zijn tachtigste huwde hij voor de derde maal; twee dochters en twee zonen werden uit dit huwelijk geboren. Op het laatst van zijn dagen was hij door zijn hoge leeftijd zo beroemd geworden dat uit alle windstreken mensen hem kwamen bekijken en een souvenir van hem kochten. Betaald werd hij in koek, tabak of geld, volgens zijn dichterlijke biograaf.

Up

Roelof Westerop, Geboren? - Hoorn 1762

Tekening door Cornelis Pronk
Dit portret van Westrop is ook te vinden in het boek Hoorns Buitensingel uit 1728. Westerop dichtte een lofdicht op Hoorn en omgeving waarvoor Cornelis Pronk de tekeningen maakte. In de collectie is een exemplaar van dit werk met echte tekeningen. Daarnaast heeft Westerop het boek ook gedrukt. De doorgegriffelde tekeningen van Cornelis Pronk die voor de gravures in het boek gebruikt zijn, bevinden zich ook in de Atlas.

Up

Jhr. Dr. B.M. de Jonghe van Ellemeet (1881-1962)

Rijksarchivaris van Noord-Holland van 1921-1933. Tijdens zijn ambtsperiode kwam de bruikleenovereenkomst tussen rijk en provincie tot stand, waarbij de Atlas in beheer werd gegeven aan het rijksarchief in Noord-Holland.

Up

C.J. Gonnet (1842-1926)

Gonnet was sinds 1886 rijks- en provinciaal archivaris. Hij kocht in 1888 bij boekhandel Schuitemaker in Purmerend de belangrijke collectie topografische prenten en tekeningen waarmee hij de Provinciale Atlas Noord-Holland haar werkelijke start gaf.

Up